Απλώς ένας ιός

 

Άκουγα ραδιόφωνο  στο αυτοκίνητο, όταν ο οικοδεσπότης της εκπομπής άρχισε να κάνει συζήτηση με γονείς παιδιών που ήταν ασθενείς στην παιδιατρική κλινική του τοπικού νοσοκομείου και μοιράζονταν τις ενδιαφέρουσες ιατρικέςτους ιστορίες. Αυτά τα παιδιά διαγνώστηκαν και σώθηκαν από τους καταπληκτικούς γιατρούς και το προσωπικό του νοσοκομείου.

Οι ιστορίες από το ραδιόφωνο είχαν όλες κάτι κοινό. Μια φράση που ακούω συχνά στο ιατρείο μου όταν ένας ασθενής έχει δει έναν άλλο γιατρό, αλλά είναι ακόμα άρρωστος. Ήταν η ίδια πρόταση:

” Ο γιατρός είπε ότι ήταν απλώς ένας ιός και η ίωση έπρεπε να κάνει τον κύκλο της.”

Αυτή είναι μία κοινή φράση που επαναλαμβάνεται τη χειμερινή περίοδο από πολλούς γονείς μικρών παιδιών. Κάποια στιγμή, οι γιατροί είχαν πει στους γονείς  ότι τα συμπτώματά των παιδιών τους, τα οποία αργότερα επιδεινώνονταν, ήταν «απλώς ένας ιός». Αυτή η φράση με κάνει να σκέφτομαι πόσο δύσκολο είναι να υπάρξει μερικές φορές σύμπνοια ανάμεσα σε αυτό που περιγράφει ένας γιατρός και σε αυτό που ακούει και καταλαβαίνει ο γονέας.

Όταν ένας γιατρός λέει ότι “είναι απλώς ένας ιός”, ο γονέας ακούει συχνά “δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα με την υγεία του παιδιού σας”. Μερικές φορές αισθάνονται παραγκωνισμένοι από τον γιατρό και πιστεύουν ότι δεν λαμβάνει σοβαρά τις ανησυχίες τους. Οι γονείς φεύγουν από το ιατρείο με μία αίσθηση ανασφάλειας, αισθάνονται ότι δεν έλαβαν φροντίδα και ανησυχούν για την υγεία του παιδιού τους όπως όταν μπήκαν σ
το ιατρείο για πρώτη φορά.

 

 

Αυτή η εποχή του έτους είναι αρκετά πολυάσχολη για τους παιδιάτρους καθώς βλέπουν πολλά παιδιά με παρόμοια συμπτώματα. Εάν ένα παιδί παρουσιάζει συμπτώματα που είναι συμβατά με κρυολόγημα ή γαστρεντερίτιδα, είναι πολύ πιθανό ότι ταλαιπωρείται από έναν ιό. Όταν ένας γιατρός λέει “είναι απλώς ένας ιός” (που προσπαθώ να μην πω ποτέ) αυτό που συνήθως σημαίνει είναι ότι “δεν υπάρχει τίποτα που με κάνει να πιστεύω ότι η ασθένεια του παιδιού σας προκαλείται από βακτήρια ή είναι κάτι πιο σοβαρό από έναν ιό, και εκτός από τη συμπτωματική θεραπεία και φροντίδα, δεν απαιτείται κάποια ειδική εξέταση ή παρέμβαση και τίποτα δεν θα μειώσει τη διάρκεια της ασθένειάς του.”

Στις περιπτώσεις των παιδιών στις συνεντεύξεις στο ραδιόφωνο, οι ασθένειες των παιδιών αποδείχθηκαν κάτι διαφορετικό από  κρυολόγημα ή γαστρεντερίτιδα. Είναι τότε που ουσιαστικά υπάρχει έλλειμμα επικοινωνίας μεταξύ  γιατρού και γονέα. “Είναι απλώς ένας ιός” θα μπορούσε σε αυτές τις περιπτώσεις να σημαίνει ότι ο γιατρός δεν αξιολογεί σωστά τα συμπτώματα του παιδιού ή αγνοεί τις ανησυχίες του γονέα. Είτε έτσι είτε αλλιώς, υπήρξε απώλεια εμπιστοσύνης στη σχέση γιατρού/ασθενούς και αυτό κάνει τα πράγματα περίπλοκα.

Πολλές σοβαρές ασθένειες μπορεί αρχικά να εμφανιστούν με συμπτώματα που μοιάζουν με ιογενή λοίμωξη, αλλά αυτές οι ασθένειες είναι πολύ σπάνιες. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να σκεφτόμαστε και αυτές τις πιο σπάνιες διαγνώσεις, αλλά όταν τα συμπτώματα είναι οξέα (δηλαδή υπάρχουν για μικρό χρονικό διάστημα), η πιο πιθανή διάγνωση είναι ότι πρόκειται για μια οξεία αυτοπεριοριζόμενη ιογενή λοίμωξη. Εάν τα συμπτώματα συνεχίζονται για μεγάλο χρονικό διάστημα (περισσότερο από δύο εβδομάδες) ή χειροτερεύουν, τότε αρχίζουμε να σκεφτόμαστε τις λιγότερο συχνές διαγνώσεις. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η επικοινωνία σχετικά με την αναμενόμενη πορεία της ασθένειας και τις πιθανές επιπλοκές είναι τόσο σημαντική.

Ακόμα και αν το παιδί έχει έναν κοινό ιό, υπάρχουν πολλές δευτερογενείς λοιμώξεις ή επιπλοκές που μπορεί να αναπτυχθούν ως αποτέλεσμα αυτών. Τέτοια παραδείγματα είναι η ωτίτιδα ,  η πνευμονία, η μηνιγγίτιδα ή η εγκεφαλίτιδα. Στα παιδιά, αυτές οι καταστάσεις μπορεί να εξελιχθούν γρήγορα και να προκαλέσουν καταστροφικές επιπλοκές για όλη τους τη ζωή. “Είναι απλώς ένας ιός” δε σημαίνει ότι ένας γονέας θα πρέπει να αγνοεί επιδείνωση ή παρατεταμένα συμπτώματα.

Αυτό που μου αρέσει να λέω στους ασθενείς μου είναι ότι “τα συμπτώματά σας είναι πιο συμβατά με μια κοινή ιογενή λοίμωξη (κρυολόγημα ή γαστρεντερίτιδα) και αυτά είναι τα σημάδια και τα συμπτώματα που πρέπει να σας κάνουν να ανησυχήσετε για να επιστρέψετε για μία εκ νεόυ εξέταση ή να πάτε στα παιδιατρικά επείγοντα για άμεση φροντίδα”.   Στη συνέχεια τους διδάσκω για το πώς να φροντίζουν το παιδί τους στο σπίτι και τους καθησυχάζω ότι εκείνη τη δεδομένη στιγμή δεν χρειάζονται καμία άλλη παρέμβαση, όπως τα αντιβιοτικά.  Αισθάνομαι ότι η προσέγγιση αυτή κάνει δύο πράγματα: 1. Δίνει στους γονείς μια ιδέα για το τι υποδηλώνουν τα συμπτώματα  και ποια είναι η πιο πιθανή διάγνωσηεκείνη τη στιγμή και 2. Τους ενημερώνει ότι θα πρέπει να προσέχουν ιδιαιτέρως την υγεία του παιδιού τους το προσεχές διάστημα και να το φροντίζουν.

Φυσικά, υπάρχουν ιοί που δεν είναι “απλώς ένας ιός”. Για παράδειγμα ιοί όπως η λοίμωξη από αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV), κατά την οποία επιδεινώνεται η κατάσταση του ασθενούς αρκετά πρίν επέλθει βελτίωση. Όταν ένα βρέφος εμφανίζεται την 2η ημέρα του RSV, μπορεί να είναι σχετικά καλά, ωστόσο, την ημέρα 3, 4 ή 5  το μωρό μπορεί να χρειαστεί οξυγόνο και νοσηλεία. Η συνεχής παρακολούθηση από τους γονείς και η επικοινωνία σχετικά με το τι πρέπει να παρακολουθεί ο γιατρός είναι το κλειδί για την παρακολούθηση ενός μωρού με RSV. Η γρίπη είναι υπεύθυνη για τις νοσηλείες και τους θανάτους χιλιάδων ανθρώπων κάθε χρόνο. Ορισμένες ιογενείς λοιμώξεις είναι καταστροφικές, όπως η πολιομυελίτιδα ή η ιλαρά, η οποία εξακολουθεί να σκοτώνει χιλιάδες παιδιά παγκοσμίως. Μερικοί προκαλούν μακροπρόθεσμα προβλήματα, όπως ο έρπης ή ο ιός HIV.

Ας μιλήσουμε λίγο για τους ιούς.

Οι ιοί είναι εξαιρετικά μικρά παθογόνα που εισβάλλουν σε έναν ξενιστή (που θα μπορούσε να είναι ο καθένας μας) και προκαλεί ασθένεια. Οι περισσότεροι από εμάς γνωρίζουμε ότι οι ιοί είναι τόσο μικροί που δεν μπορούν να παρατηρηθούν με γυμνό μάτι. Η διάμετρός τους μπορεί να είναι έως και 1600 φορές μικρότερη από τη διάμετρο μιας τρίχας. Αυτό σημαίνει ότι εκατομμύρια από αυτούς μπορούν να ζήσουν σε μια πολύ μικρή επιφάνεια, όπως ένα πόμολο πόρτας.

Οι ιοί έχουν προστατευτικό κέλυφος πρωτεΐνης που ονομάζεται καψίδιο και τους βοηθά να επιβιώσουν σε επιφάνειες. Το καψίδιο προστατεύει το γενετικό υλικό μέσα στον ιό. Ο ιός εισβάλλει στον ξενιστή και στη συνέχεια “αναπαράγεται μέσα στα κύτταρα του ξενιστή”. Οι ιοί δεν μπορούν να αναπαραχθούν χωρίς κύτταρα ξενιστή, οπότε ενώ εκατομμύρια ιοί μπορούν να ζήσουν σε ένα πόμολο πόρτας, δεν μπορούν να αναπαραχθούν χωρίς φιλοξενία (δηλαδή χωρίς εμάς). Αυτό σημαίνει ότι  για να αναπαραχθεί ο ιός, χρειάζεται να βάλετε το χέρι σας στο πόμολο της πόρτας και στη συνέχεια να κάνετε μία κίνηση όπως πχ. να φαγουρήσετε τη μύτη ή τα μάτια σας ή να αγγίξετε τα τρόφιμα που πρόκειται να φάτε χωρίς να πλύνετε πρώτα τα χέρια σας. Ο ιός πρέπει να εισέλθει στο σώμα σας, ώστε να μπορεί να χρησιμοποιήσει τα κύτταρα σας για να αναπαραχθεί.

Μόνο μετά τη μόλυνση ενός οργανισμού-ξενιστή ο ιός μπορεί να αναδιπλασιαστεί. Αυτό συμβαίνει με: (1) τη διείσδυση ενός σωματιδίου ιού σε κύτταρο του ξενιστή, (2) την μεταφορά του περιεχομένου του ιικού σωματιδίου στο κύτταρο του ξενιστή (τυπικά το γονιδίωμα του ιού και μερικές άλλες πρωτεΐνες), (3) την αντιγραφή του γονιδιώματος του ιού και (4) συναρμολόγηση και απελευθέρωση ενός νέου ιικού σωματιδίου από το κύτταρο. Μόλις απελευθερωθεί το σωματίδιο του ιού από το κύτταρο, ο κύκλος ζωής επανέρχεται στο βήμα 1. Εάν κάποιο από αυτά τα βήματα μπλοκαριστεί, ο ιός θα σταματήσει να εξαπλώνεται. Λόγω του κύκλου ζωής τους, οι ιοί συχνά αναφέρονται ως υποχρεωτικά κυτταρικά παράσιτα.

Το μπλοκάρισμα αυτού του κύκλου ζωής και η εξάλειψη της λοίμωξης είναι έργο του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Ο καλύτερος τρόπος γιανα αποτρέψετε ορισμένες από αυτές τις λοιμώξεις είναι να κάνετε εμβόλια. Τα εμβόλια ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα για να καταπολεμήσει ένα παθογόνο με το οποίο ποτέ πριν δεν έχει έρθει σε επαφή. Αυτό όχι μόνο μειώνει τις πιθανότητες ενός ατόμου να υποκύψει στην ασθένεια, αλλά αποκλείει και την εξάπλωσή της. Ο στόχος οποιουδήποτε ιού είναι τελικά ο ίδιος: μολύνει και πολλαπλασιάζεται. Ως εκ τούτου, με την παρεμπόδιση της εξάπλωσής του μέσω του εμβολιασμού, καταφέραμε να εξαλείψουμε εντελώς τις θανατηφόρες ασθένειες, όπως ο ιός της ευλογιάς.

Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι το παιδί σας έχει πέσει θύμα ιού και ότι είναι αρκετά άρρωστο ώστε να χρειάζεται να το δει ένας γιατρός. Πώς οι γιατροί καθορίζουν εάν το παιδί σας είναι “πραγματικά άρρωστο” και χρειάζεται περαιτέρω εξετάσεις; Εκτός από το ιστορικό και την κλινική εξέταση, παρακολουθούμε στενά τους ασθενείς μας. Το πιο σημαντικό πράγμα που διδασκόμαστε ως παιδίατροι είναι να αναγνωρίζουμε τα παιδιά που είναι πραγματικά πολύ άρρωστα και να ενεργούμε ανάλογα όταν τα βλέπουμε. Αυτό είναι το ένστικτο που μας καθοδηγεί κατά τη διάρκεια κάθε επίσκεψης. Το παιδί που είναι χλωμό, νωθρό, δεν θέλει να κινηθεί, αυτά είναι τα παιδιά που στέλνουμε για περαιτέρω εξετάσεις ή νοσοκομειακή φροντίδα. Το παιδί που τρέχει μέσα στο εξεταστήριο, ζωγραφίζει και γελάει στην αίθουσα αναμονής ή παρακολουθεί ζωηρά ένα βίντεο στο κινητό ή το τάμπλετ, δεν είναι “άρρωστο” με αυτόν τον ορισμό. Το παιδί αυτό δεν χρειάζεται αιματολογικές εξετάσεις, ορό, ενδοφλέβια αντιβιοτικά ή άλλη άμεση προσοχή. Αυτό το παιδί αισθανόμαστε αρκετά άνετα να το στείλουμε σπίτι του με οδηγίες για περαιτέρω φροντίδα.

Για τα πραγματικά άρρωστα παιδιά, αυτά που μπορούμε να προσφέρουμε είναι υποστηρικτική φροντίδα, δηλαδή να τα βοηθήσουμε να παραμείνουν ενυδατωμένα, να διατηρήσουν τον πυρετό τους χαμηλά και να ξεκουραστούν καθώς το σώμα τους καταπολεμά τη λοίμωξη. Δυστυχώς, επειδή οι ιοί έχουν δομηθεί διαφορετικά από τα βακτήρια, τα κοινά αντιβιοτικά δεν λειτουργούν στις ιογενείς λοιμώξεις. Για παράδειγμα το αντιβιοτικό πενικιλλίνη λειτουργεί εμποδίζοντας τη σύνθεση του κυτταρικού τοιχώματος των βακτηρίων. Δεδομένου ότι οι ιοί δεν έχουν κυτταρικό τοίχωμα, η πενικιλίνη δεν θα έχει καμία επίδραση στη ιογενή λοίμωξη. Άλλα αντιβιοτικά όπως οι κινολόνες και οι σουλφοναμίδες κατευθύνονται απευθείας στα βακτηριακά ένζυμα, κανένα από τα οποία δεν έχει ένας ιός.

Close Menu